Οι Κρυφοί Κίνδυνοι του Διαδικτύου για τα Παιδιά: Ψεύτικα Προφίλ, Online Games και Εφαρμογές Επικοινωνίας
Η καθημερινότητα των παιδιών και των εφήβων έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ηλεκτρονικά παιχνίδια, Discord, Kik, εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, κοινωνικά δίκτυα και online κοινότητες επιτρέπουν στους ανήλικους να επικοινωνούν καθημερινά με δεκάδες ή ακόμη και εκατοντάδες ανθρώπους.
Η τεχνολογία αυτή προσφέρει πολλές δυνατότητες επικοινωνίας και ψυχαγωγίας. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί ένα σημαντικό ζήτημα ασφάλειας των ανηλίκων στο διαδίκτυο: κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από ένα username, μια φωτογραφία ή ένα προφίλ.
Ένας άνθρωπος που παρουσιάζεται ως 14χρονος μαθητής μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ενήλικος. Μια φωτογραφία προφίλ μπορεί να έχει αντιγραφεί από άλλον λογαριασμό και ολόκληρη η διαδικτυακή ταυτότητα ενός χρήστη μπορεί να είναι κατασκευασμένη.
Ηλεκτρονικά παιχνίδια και επικοινωνία με αγνώστους
Τα σύγχρονα online games έχουν εξελιχθεί σε πραγματικά κοινωνικά δίκτυα. Διαθέτουν γραπτό chat, φωνητική επικοινωνία, προσωπικά μηνύματα, ομάδες και κοινότητες.
Ένα παιδί μπορεί επομένως να ξεκινήσει ένα παιχνίδι με κάποιον άγνωστο και μέσα σε λίγες ημέρες να θεωρεί ότι έχει αποκτήσει έναν καινούργιο διαδικτυακό φίλο.
Το πρόβλημα είναι ότι η ηλικία και η ταυτότητα του ανθρώπου στην άλλη πλευρά της οθόνης δεν είναι πάντοτε δυνατό να επιβεβαιωθούν.
Ένας ενήλικος μπορεί να γνωρίζει πολύ καλά ένα δημοφιλές ηλεκτρονικό παιχνίδι, να χρησιμοποιεί τον τρόπο έκφρασης των εφήβων και να παρουσιάζεται ως συνομήλικος του παιδιού με στόχο να κερδίσει σταδιακά την εμπιστοσύνη του.
Discord, Kik και μεταφορά της επικοινωνίας σε προσωπικά μηνύματα
Ανάλογος κίνδυνος μπορεί να παρουσιαστεί σε εφαρμογές όπως το Discord και το Kik, καθώς και σε άλλες υπηρεσίες στις οποίες είναι δυνατή η επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων που δεν γνωρίζονται προσωπικά.
Μια συνηθισμένη πρακτική σε περιπτώσεις ύποπτης προσέγγισης είναι η σταδιακή μεταφορά της συζήτησης από έναν δημόσιο χώρο σε προσωπική επικοινωνία.
Η αρχική συζήτηση μπορεί να αφορά ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, μουσική, σχολείο ή κάποιο κοινό ενδιαφέρον. Αργότερα μπορεί να αρχίσουν περισσότερο προσωπικές ερωτήσεις:
Πόσων ετών είσαι; Σε ποια περιοχή μένεις; Σε ποιο σχολείο πηγαίνεις; Πότε βρίσκεσαι μόνος στο σπίτι; Έχεις δικό σου δωμάτιο; Μπορούμε να μιλήσουμε κάπου πιο ιδιωτικά;
Μεμονωμένα, ορισμένες από αυτές τις ερωτήσεις μπορεί να μη δημιουργήσουν υποψίες σε ένα παιδί. Όταν όμως συνδυάζονται, μπορούν να αποκαλύψουν σημαντικές πληροφορίες για την πραγματική του ζωή.
Online grooming: όταν ο άγνωστος προσπαθεί να κερδίσει την εμπιστοσύνη του παιδιού
Ένας από τους σοβαρότερους διαδικτυακούς κινδύνους είναι το online grooming, δηλαδή η σταδιακή δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης με έναν ανήλικο με σκοπό τη χειραγώγηση ή τη σεξουαλική εκμετάλλευσή του.
Ο δράστης δεν εμφανίζεται απαραίτητα εξαρχής απειλητικός.
Αντίθετα, μπορεί να παρουσιάζεται ως φίλος, να ακούει τα προβλήματα του παιδιού, να του κάνει κομπλιμέντα και να δημιουργεί την αίσθηση μιας ιδιαίτερης και αποκλειστικής σχέσης.
Σταδιακά μπορεί να ζητήσει φωτογραφίες ή βίντεο, να οδηγήσει τη συζήτηση σε σεξουαλικά θέματα ή να προσπαθήσει να οργανώσει προσωπική συνάντηση.
Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η περίπτωση κατά την οποία προσωπικές ή ερωτικές φωτογραφίες ενός ανηλίκου χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για sextortion, δηλαδή για εκβιασμό με την απειλή δημοσιοποίησης του υλικού.
Η υπόθεση με τις ύποπτες αγγελίες στο Vinted
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανησυχίας που μπορεί να δημιουργηθεί ακόμη και γύρω από μία φαινομενικά άσχετη πλατφόρμα αποτέλεσε η υπόθεση με τις περίεργες αγγελίες στο Vinted που έγιναν viral το 2026.
Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφόρησαν screenshots αγγελιών στις οποίες συνηθισμένα αντικείμενα και παιχνίδια εμφανίζονταν με εξαιρετικά υψηλές τιμές, ακόμη και δεκάδων χιλιάδων ευρώ. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι περιγραφές περιείχαν αναφορές σε ηλικία, φύλο, ύψος, βάρος ή άλλα χαρακτηριστικά που χρήστες θεώρησαν ότι ενδεχομένως δεν περιέγραφαν το αντικείμενο αλλά άνθρωπο.
Οι αναρτήσεις προκάλεσαν μεγάλη ανησυχία και δημιουργήθηκαν ισχυρισμοί ότι επρόκειτο για κωδικοποιημένες αγγελίες εμπορίας ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανηλίκων.
Η υπόθεση έλαβε τέτοια έκταση ώστε να απασχολήσει και τις αρμόδιες αρχές. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν επιβεβαιώθηκαν ως πραγματικό δίκτυο εμπορίας παιδιών. Η Vinted ανακοίνωσε ότι από την έρευνά της δεν προέκυψαν αξιόπιστα στοιχεία σύνδεσης των συγκεκριμένων αγγελιών με child trafficking, ενώ αναφέρθηκε επίσης ότι ορισμένες αγγελίες φαίνεται να είχαν δημιουργηθεί σκόπιμα ως ψεύτικες ή ως προσπάθειες χρηστών να «παγιδεύσουν» υποτιθέμενους δράστες.
Το συγκεκριμένο περιστατικό δείχνει, ωστόσο, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: οι γονείς δεν πρέπει να θεωρούν ότι ο κίνδυνος περιορίζεται μόνο σε εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί για chatting ή γνωριμίες. Η επικοινωνία μεταξύ αγνώστων μπορεί να εμφανιστεί μέσα από παιχνίδια, marketplaces, κοινωνικά δίκτυα, forums και πολλές άλλες διαδικτυακές υπηρεσίες.
Το ψεύτικο προφίλ μπορεί να είναι εξαιρετικά πειστικό
Ένα ακόμη λάθος είναι η πεποίθηση ότι ένας ενήλικος που προσποιείται τον ανήλικο θα γίνει εύκολα αντιληπτός.
Σήμερα είναι δυνατό να δημιουργηθεί ένα ιδιαίτερα πειστικό ψεύτικο προφίλ χρησιμοποιώντας φωτογραφίες τρίτων, ψεύτικα στοιχεία, πολλαπλούς λογαριασμούς και υλικό από κοινωνικά δίκτυα.
Ακόμη και η ύπαρξη φωτογραφιών ή βίντεο δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη της πραγματικής ταυτότητας του ανθρώπου που χειρίζεται έναν λογαριασμό.
Για τον λόγο αυτό, τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν έναν απλό αλλά κρίσιμο κανόνα: δεν γνωρίζουμε πραγματικά κάποιον μόνο και μόνο επειδή μιλάμε μαζί του καθημερινά μέσω διαδικτύου.
Ποια σημάδια πρέπει να ανησυχήσουν έναν γονέα;
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ένας διαδικτυακός «φίλος» ζητά από το παιδί να κρατήσει μυστική τη σχέση τους, επιμένει να μεταφερθεί η επικοινωνία σε διαφορετική εφαρμογή, ζητά φωτογραφίες ή βίντεο, κάνει σεξουαλικές ερωτήσεις ή ενδιαφέρεται υπερβολικά για την προσωπική ζωή και την καθημερινότητα του ανηλίκου.
Εξίσου σοβαρή ένδειξη αποτελεί η προσπάθεια για προσωπική συνάντηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από οδηγίες προς το παιδί να μην ενημερώσει τους γονείς του.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς;
Η λύση δεν είναι απαραίτητα η πλήρης απαγόρευση του διαδικτύου και των ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Πολύ σημαντικότερη είναι η ενημέρωση και η σωστή επικοινωνία μεταξύ γονέα και παιδιού.
Οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ποιες εφαρμογές χρησιμοποιεί το παιδί, με ποιους τρόπους μπορεί να επικοινωνήσει με αγνώστους και ποιες ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου είναι διαθέσιμες.
Παράλληλα, το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι εάν κάποιος του ζητήσει προσωπικές φωτογραφίες, το απειλήσει ή του προκαλέσει οποιοδήποτε αίσθημα φόβου ή δυσφορίας, μπορεί να το αναφέρει αμέσως στους γονείς του.
Μην διαγράφετε τα ψηφιακά στοιχεία
Σε περίπτωση ύποπτης επικοινωνίας με ανήλικο, δεν πρέπει να γίνεται βιαστική διαγραφή των μηνυμάτων.
Συνομιλίες, usernames, URLs προφίλ, ημερομηνίες, ώρες, φωτογραφίες και άλλα ψηφιακά ίχνη μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη μετέπειτα διερεύνηση μιας υπόθεσης.
Εάν υπάρχει εκβιασμός, σεξουαλική προσέγγιση, αποστολή ακατάλληλου υλικού ή προσπάθεια συνάντησης με τον ανήλικο, η υπόθεση πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη σοβαρότητα και να ενημερώνονται, όπου απαιτείται, οι αρμόδιες αρχές.
Η προστασία των παιδιών ξεκινά από τη γνώση
Το Discord, το Kik, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα social media και οι διαδικτυακές αγορές δεν αποτελούν από μόνα τους απειλή. Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ένας κακόβουλος χρήστης μπορεί να αξιοποιήσει την ανωνυμία και την απόσταση που προσφέρει το διαδίκτυο.
Η ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο απαιτεί ενημέρωση, επικοινωνία και επαγρύπνηση.
Το σημαντικότερο μήνυμα που πρέπει να γνωρίζει κάθε παιδί είναι απλό:
Στο διαδίκτυο δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι ο άνθρωπος με τον οποίο συνομιλούμε είναι πραγματικά αυτός που ισχυρίζεται ότι είναι.
Πελεκάσης Λευτέρης – Ιδιωτικός Ερευνητής
Γραφείο Ντετέκτιβ Αθήνα Σταδίου 39, 2103616406
Γραφείο Ντετέκτιβ Πειραιά Ηρ.Πολυτεχνείου 36, 2104131519
